Od ponad siedmiu lat pracuję jako Jobcoach, realizując wsparcie zawodowe jako świadczenie przyznawane przez niemiecki Urząd Pracy. W swojej praktyce wspieram osoby, które znajdują się sytuacji szukanie pracy lub bezrobocia i są zarejestrowane w niemieckim Urzędzie Pracy Agentur für Arbeit/Jobcenter w planowaniu ścieżki rozwoju zawodowego, przygotowaniu do wejścia lub powrotu na rynek pracy oraz rozwijaniu kompetencji związanych z funkcjonowaniem na niemieckim rynku pracy, oficjalnie nazwa się to: Aktywizacja zawodowa oraz identyfikacja i redukcja barier utrudniających zatrudnienie.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie bariery utrudniają migrantom wejście lub powrót na niemiecki rynek pracy.
- Dlaczego znajomość języka niemieckiego nie powinna być utożsamiana z wartością zawodową.
- Jak praca z biografią zawodową pomaga budować tożsamość i pewność siebie.
- Jak doświadczenia zawodowe zdobyte w Polsce mogą stać się atutem na niemieckim rynku pracy.
- Jak skuteczniej szukać pracy w Niemczech, wykorzystując m.in. ukryty rynek pracy, networking i rekomendacje.
- Jakie podejście do aktywizacji zawodowej migrantów może wspierać ich trwałą integrację z niemieckim rynkiem pracy.
Na co dzień pracuję z osobami różnych narodowości, jednak znaczącą grupę moich klientów stanowią Polki mieszkające w Niemczech. Sama również jestem migrantką, mieszkam od ponad 13 lat w Niemczech. Ukończyłam studia pedagogiczne na Uniwersytecie Warszawskim i przeszłam proces porównania mojego wykształcenia, żeby móc pracować w branży socjalno-pedagogicznej i rozwijałam kwalifikacje przygotowujące mnie do wspierania osób szukających pracy w integracji na niemieckim rynku pracy i aktywizacji zawodowej.
Większość z moich klientek posiada bogate doświadczenie zawodowe zdobyte w Polsce, często wyższe wykształcenie, ukończone szkolenia oraz dużą motywację do podjęcia lub zmiany pracy, do „ruszenia” jak to nazywają. Mimo to wiele z nich przez lata nie wykorzystuje swojego potencjału zawodowego lub podejmuje zatrudnienie znacznie poniżej swoich kwalifikacji.
Analizując moje doświadczenie z procesów jobcoachingu, coraz częściej dochodzę do wniosku, że trudności związane z integracją zawodową migrantów rzadko wynikają wyłącznie z sytuacji na rynku pracy. Znacznie częściej są efektem współwystępowania czynników systemowych oraz indywidualnych. Do najważniejszych należą: sposób postrzegania własnych kompetencji, umiejętność budowania tożsamości zawodowej, interpretacja dotychczasowej biografii zawodowej oraz znajomość niemieckiego (regionalnego) rynku pracy.
Bariera językowa a aktywizacja zawodowa migrantów w Niemczech
Jednym z najczęściej wskazywanych problemów przez osoby rozpoczynające życie zawodowe w Niemczech, z którym się spotykam, jest niewystarczająca znajomość języka niemieckiego. Z mojej perspektywy warto jednak zauważyć, że sama bariera językowa stanowi jedynie część znacznie bardziej złożonego procesu.
Niemiecki system integracji zawodowej zakłada stopniowe zdobywanie kompetencji językowych. Kurs integracyjny prowadzący do poziomu B1 trwa zazwyczaj od siedmiu do dziewięciu miesięcy. Następnie wiele osób kontynuuje naukę na poziomie B2, a w zawodach regulowanych konieczne jest często osiągnięcie poziomu C1 lub C2 oraz przejście procedury uznania kwalifikacji zawodowych. W przypadku niektórych profesji proces ten może trwać nawet kilka lat.
W praktyce obserwuję jednak, że dla wielu klientów największym wyzwaniem nie jest sam język, lecz utożsamianie jego poziomu z własną wartością zawodową. Ograniczona swoboda komunikacyjna zaczyna być interpretowana jako brak kompetencji zawodowych. W konsekwencji osoby posiadające bogate doświadczenie zawodowe rezygnują z aplikowania na stanowiska odpowiadające ich kwalifikacjom, odkładają decyzję o wejściu na rynek pracy lub wybierają zatrudnienie znacznie poniżej swojego potencjału.
Z perspektywy procesu wsparcia aktywizacji zawodowej i przy szukaniu pracy istotne staje się więc oddzielenie kompetencji językowych od pozostałych zasobów klienta oraz wzmacnianie przekonania, że język jest jedną z kompetencji zawodowych, a nie jedynym wyznacznikiem wartości pracownika.
Biografia zawodowa migrantów jako narzędzie budowania tożsamości zawodowej
Drugim obszarem, który regularnie pojawia się podczas mojej pracy, jest trudność w opowiadaniu o własnej drodze zawodowej. Wiele migrantek posiada bardzo bogate doświadczenie zdobyte zarówno w Polsce, jak i po przeprowadzce do Niemiec. Jednocześnie mają trudność z dostrzeżeniem kompetencji wynikających z wykonywanych wcześniej obowiązków. Opowiadają o stanowiskach pracy, natomiast znacznie rzadziej potrafią nazwać rozwinięte umiejętności, osiągnięcia czy wartość, jaką mogą wnieść do nowego miejsca zatrudnienia. Często pojawia się „robiłam wszystko”, ale konkretne nazwanie tych czynności czy umiejętności jest już wyzwaniem również w języku ojczystym.
Praca z biografią zawodową pozwala uporządkować doświadczenia, zidentyfikować mocne strony oraz odnaleźć wspólny motyw rozwoju zawodowego. W wsparciu w powrocie/wejściu na niemiecki rynek pracy coraz większego znaczenia nabiera nie tylko dostosowanie do oczekiwań konkretnego pracodawcy oraz specyfiki rynku pracy, ale i umiejętność świadomego prezentowania własnego profilu zawodowego.
Dopiero wówczas dokumenty aplikacyjne, rozmowa kwalifikacyjna czy proces planowania kariery stają się konsekwencją dobrze zdefiniowanej tożsamości zawodowej, a nie jedynie próbą znalezienia dowolnego zatrudnienia.
Zbiór doświadczeń zawodowych migrantów – od chaosu do świadomej specjalizacji
Charakterystycznym zjawiskiem, które obserwuję wśród moich klientów, jest bardzo zróżnicowana biografia zawodowa. Zmiany kraju zamieszkania, przerwy związane z wychowaniem dzieci, konieczność podejmowania pracy poniżej kwalifikacji czy przebranżowienie powodują, że ścieżka zawodowa często wydaje się niespójna.
Klienci opisują swoje doświadczenia jako przypadkowy zbiór różnych zawodów i stanowisk, często bez możliwości formalnego potwierdzenia swoich przystanków na drodze zawodowej. Tymczasem z mojej perspektywy osoby wspierającej orientację zawodową – taka „mozaika doświadczeń” bardzo często stanowi cenny zasób.
Niemiecki rynek pracy coraz częściej docenia zdolność uczenia się, elastyczność oraz gotowość do zdobywania nowych kwalifikacji. System Weiterbildung, Umschulung czy Ausbildung umożliwia budowanie nowej specjalizacji niezależnie od wieku i wcześniejszego doświadczenia zawodowego.
W procesie aktywizacji zawodowej kluczowe staje się odnalezienie tzw. roten Faden – wspólnego wątku łączącego dotychczasowe doświadczenia zawodowe klienta. Pozwala to nie tylko uporządkować biografię zawodową, ale również zbudować spójny przekaz dotyczący własnych kompetencji i planów rozwoju.
Jak skutecznie szukać pracy na niemieckim rynku pracy?
Ostatnim obszarem, który moim zdaniem wydaje się szczególnie istotny w procesie aktywizacji zawodowej i integracji z rynkiem pracy w Niemczech, jest sposób poszukiwania pracy.
W praktyce wielu klientów koncentruje się wyłącznie na odpowiadaniu na ogłoszenia publikowane w portalach internetowych. Jednocześnie stosunkowo niewielka jest świadomość funkcjonowania tzw. ukrytego rynku pracy, znaczenia zgłaszania się do firm z własnej inicjatywy (Initiativbewerbung), networkingu czy rekomendacji zawodowych. Określa się je potocznie jako „Vitamin B”, jednak nie mają nic wspólnego z prawdziwą witaminą, litera „B” pochodzi od niemieckiego słowa „Beziehungen”, co oznacza relacje międzyludzkie i kontakty.
Niemiecki rynek pracy od wielu lat mierzy się z niedoborem wykwalifikowanych pracowników (Fachkräfte). W wielu branżach rozwijają się również możliwości zatrudnienia dla osób zmieniających zawód (Quereinsteiger). Oznacza to, że potencjał rynku pracy jest często większy, niż postrzegają go sami klienci.
Największą przeszkodą okazują się jednak często własne przekonania. Przekonanie, że bez perfekcyjnego języka nie warto aplikować. Przekonanie, że doświadczenie zdobyte w Polsce nie ma znaczenia. Przekonanie, że migracja oznacza konieczność rozpoczęcia kariery zawodowej od zera.
Podczas wspólnego szukania ofert pracy coraz częściej okazuje się, że równie ważne jak przygotowanie dokumentów aplikacyjnych jest wspieranie klienta w zmianie sposobu postrzegania własnych zasobów oraz świadomym pozycjonowaniu się na rynku pracy.
Wnioski dla doradców zawodowych – jak wspierać migrantów na niemieckim rynku pracy?
Doświadczenia zdobyte podczas jobcoachingu pokazują mi, że skuteczna aktywizacja zawodowa w Niemczech wymaga podejścia znacznie szerszego niż przygotowanie CV czy rozwijanie kompetencji językowych.
Proces ten powinien obejmować równoległą pracę nad orientacją zawodową, analizą biografii zawodowej, identyfikacją mocnych stron, budowaniem tożsamości zawodowej oraz poznaniem mechanizmów funkcjonowania niemieckiego rynku pracy. Dopiero połączenie tych elementów pozwala klientowi podejmować świadome decyzje zawodowe oraz zwiększa szanse na trwałą i satysfakcjonującą integrację zawodową. Z perspektywy osoby wspierającej i towarzyszącej w procesie „odkrywania siebie” i Hilfe zur Selbsthilfe (czyli pomocy do samopomocy) na nowym rynku pracy, oznacza to konieczność patrzenia na klienta przez pryzmat przede wszystkim jego zasobów — takie podejście „Ressourcenorientierung” szeroko rozpowszechnione w edukacji w Niemczech, dodaje odwagi i stabilizacji sytuacji wyjściowej klienta, a co za tym idzie, więcej możliwości rozwoju. To właśnie taka perspektywa najczęściej staje się początkiem realnej zmiany perspektywy zawodowej.
Natalia Cordero-Hilcher – Pedagożka, motywatorka i jobcoach specjalizująca się w aktywizacji zawodowej na niemieckim rynku pracy. Od 13 lat mieszka i pracuje w Berlinie, gdzie na co dzień wspiera osoby z doświadczeniem migracji w odkrywaniu ich potencjału, budowaniu pewności siebie oraz skutecznym wejściu na rynek pracy w Niemczech.
